Amsterdam veert terug na corona, maar ‘we moeten uitkijken dat de economische opleving andere problemen niet verbloemt’

Immense huurstijgingen,de buitenlandse expats, mensenmassa’s in de binnenstad: Amsterdam is gebleken in twee jaar corona niets van zijn aantrekking te hebben verloren. Ook de problemen zijn terug. ‘Als mensen niet meer in de stad willen zijn, bijt je in je eigen staart.’

Anna Herter

Doordeweeks valt het nog mee, maar tegen het weekend staat bij coffeeshop De Tweede Kamer gewoon weer een rij toeristen voor de deur. Prima, eigenaar Raymond, die zijn geplande laat. Nodig heeft hij ze niet: het grootste deel van zijn clientèle bestaat uit ‘echte rokers’, waarmee hij zijn Amsterdamse klanten wil bereiken.

Dat de stad na de coronapandemie inmiddels weer op volle toeren draait, mag voor zijn omzet misschien prettig zijn, op de zit drukte hij niet echt te wachten. “Wakker lig ik er niet van, maar niemand houdt van die toeristische vrijgezellenfeestjes,” stelt hij. “Bovendien heb je algemene dit soort winkels,” zegt hij, aangewezen naar een toeristenzaak aan de overkant. “Daar hebben Amsterdammers geen behoefte aan, toch?”

Amsterdam heeft twee jaar lang in pauzestand gestaan, maar weinig daar nog aan. De kroegen zitten elk weekend stampvol, Koningsdag was druk als vanouds en de chaos op Schiphol illustreert dat niemand het reizen is verleerd.

En dat verslag van de coronacrisis de stad onevenredig hard. De horeca en het toerisme vielen stil – juist sectoren waar de stad op drijft. In 2020 was het bruto binnenlands product in en rond de hoofdstad 6,7 procent lager dan in 2019, becijferde het CBS – de landelijke daling was ‘slechts’ 3,8 procent. Zonder die cijfers was de enorme impact op Amsterdam ook wel duidelijk: de ongewoon stille binnenstad staat nog op ieders netvlies.

Uitzonderlijke economische veerkracht

Inmiddels is duidelijk: het oude normaal keihard terug. Expats weer naar de stad, blijken uit cijfers van het CBS. In maarten meer dan 3500 buitenlanders naar Amsterdam. Dezelfde maand een jaar geleden waren dat er nog geen 2000. Huren in de vrije sector is meer dan ooitbecijferde woningplatform Pararius, dat met name aan expats verhuurt.

Van neem Airbnb. Door regelgeving wordt er natuurlijk een stuk minder verhuurd dan pre-corona, maart in het volgens databedrijf AirDNA toch alweer om 43.332 nachten, ruim een ​​verdubbeling ten opzichte van dezelfde maand een jaar geleden.

Ook wat economische groei betreft is het een kwestie van tijd tot Amsterdam de kar weer trekt, stelt Otto Raspe, die bij de Rabobank onderzoek doet naar regionale economieën. “De stad is natuurlijk het moeilijkst, kent ook een veerkrachtige veerkracht.”

Onder meer dankzij de opverende horeca- en vrijetijdssector is de hoopvolle prognose van zijn bank dat Groot-Amsterdam komend jaar het hardst groeit en de opgelopen coronaschade uiteindelijk inloopt.

Eerder een vloek dan een zegen

Zo vanzelfsprekend was het niet dat Amsterdam zou opveren. Menig expert vreesde tijdens de pande aanvalmie dat voor wereldsteden kunnen verliezen. Want de triomf van de stad – het levendige karakter, de overvloed aan horeca voorzieningen, ontmoetings plekken, plots – plots. Zowel uit angst voor het virus als door het thuiszitten was dicht op elkaar leven ineens meer vloek dan zegen.

Zoals stadsgeograaf Piet Renooy, verbonden aan de UvA Academie, het aan het begin van de pandemie zei: “Bruisende steden zijn veranderd in hypochondrische steden.” Net als andere verwachtte hij dat mensen terughoudend zou blijven, dat afstand aan belang zou winnen, en dat Amsterdam zich misschien toch zou moeten uitvinden. “Ik zat er goed naast”, zegt hij nu. “Blijkbaar behoort de pandemie voor veel mensen snel tot een ver verleden.”

Het economisch herstel is een opluchting, maar zet ook uit het verleden in één klap terug op de agenda. In coronatijd prei de stad weer zelfs van de Amsterdammers, zegt Renooy. “Je kon weer door de binnenstad fietsen.” Het bleek van korte duur. Percelen is er weer in het portiek plassende uitgaanspublieken fietsen de toeristen weer tegen de richting in. “De binnenstad is in die zin allang niet meer voor de gewone Amsterdammer.”

De wooncrisis heeft volgens Renooy één vraag nog gemaakt: van wie is de stad? “Voor starters is Amsterdam en afgelopen jaren in korte tijd ongeveer op bereikbaar geworden. “Zij konden eerst nog zoeken in de buurten aan de rand van de stad, maar wijken vaker noodgedwongen uit naar droom steden in de rest van het land.”

Extra aandacht voor kwetsbare groepen

Boven alles, constateert gezondheidseconoom Jochen Mierau van de Rijksuniversiteit Groningen, is de afgelopen twee jaar de ongelijkheid in de stad verder vergroot. “Een algemene toepassing van crises is dat ze ongelijkheid uitvergroten. Dat dat ook deze keer zo zou zijn, kon je in het voorjaar van 2020 al zien aankomen.”

Een heel direct voorbeeld daarvan is volgens Mierau is hoe mensen met een laag inkomen en opleidingsniveau een grotere kans om besmet te raken, omdat deze groep vaker werkt. Eenmaal besmet, omdat ze vaak ook met andere gezondheidsproblemen kampen. “Naast meer sterfgevallen heeft dit in die groep tot meer gevallen van lange covid en langdurige geleide.”

ook de impact van de schoolsluitingen is groter op mensen met een lagere sociaal-economische klasse, vervolgt Mierau. “Het aantal leerlingen dat na een lockdown niet meer terugkwam, is groter in achterstandswijken.”

De opgelopen personeelstekorten, die voor de pandemie al zijn ingezet en groter zijn geworden, is net zo’n voorbeeld. Ook hierbij problemen groepen volgens Mierau eerste nadeel. “Een banentekort in het onderwijs begint niet op een categoriaal gymnasium in Blaricum, zal ik maar zeggen.”

Die ontwikkelingen zijn nu nog niet terug te zien in harde cijfers, stelt de gezondheidseconoom, maar het gaat effect hebben. “De basis is gelegd, dit gaat nu allemaal doorwerken. Extra aandacht voor kwetsbare groepen. Niet voor iedereen is de situatie zomaar weer terug bij het oude.”

Investeren in brede welvaart

We moeten uitkijken dat de economische opleving andere problemen niet verbloemt, stelt ook Otto Raspe van de Rabobank. Hij deed op regionaal niveau onderzoek naar de brede welvaart, wat wil zeggen dat hij naar het welzijn van mensen in zin keek. Dat gaat niet alleen over materiële zaken, zoals het inkomen van de werkgelegenheid, maar ook om dingen als gezondheid, veiligheid, milieu en leefomgeving. Bij dat soort onderzoeken bungelt Amsterdam al jaren onder aan de lijst. Zo zijn mensen in de hoofdstad eenzaam en is er meer overlast.

Dat is weer een probleem dat al langer speelt, maar in coronatijd hernieuwde aandacht kreeg, zegt Raspe. “We waren veel thuis en ervoerener onze eigen omgeving. Tijdens het wandelen merk je dan dat het vies is op straat van dat de lucht niet schoon is. Dat soort dingen waren ineens heel confronterend.” Of kijk naar de herwaardering van de openbare, Renooy indrukwekkende toe. “Op elk stukje groen werd gepicknickt, de parken waren bomvol, de terrassen werden uitgebreid.”

Een ‘leefbare stad’ heeft ook meer en meer de aandacht van de gemeente. Zo richt burgemeester Femke Halsema zich op het terugdringen van toeristenoverlast in de binnenstad. Maar de mogelijkheden van de gemeente zijn beperkt, met Renooy. “Zolang een maatschappij als Ryanair voor een paar euro naar Amsterdam vliegt, weten toeristen ook hun weg naar de binnenstad te vinden. Veel maatregelen moeten uit Brussel komen, of uit Den Haag, bijvoorbeeld als je de sociale huurgrens wil oprekken.”

Volgens Otto Raspe is dit het moment om meer in die brede welvaart te ontdekken. “Er komt een kans op de stad en de economie als laatste gaan krijgen van een tekortschietende brede welvaart, beginnen omdat mensen niet meer in Amsterdam willen zijn. Dan bijt je in je eigen staart.”

Na een dip tijdens de coronacrisis is huren in de vrije sector nu duurder dan ooit.  Beeld Rein Janssen

Na een dip tijdens de coronacrisis is huren in de vrije sector nu duurder dan ooit.Beeld Rein Janssen

Leave a Reply

Your email address will not be published.