Box 3-arrest Hoge Raad ondergraaft de rechtszekerheid

Het arrestatie van de Hoge Raad in december over de vermogensrendementsheffing slaat een enorm gat in de Nederlandse belastingbasis. Volledige terugbetaling van de belastingaanslagen uit het verleden zou eenmalig meer dan 10 miljard euro kosten. Als box 3 miljard euro per belastinggrondslag vervalt, kost dat de staat in de toekomst structureel 5 jaar. De rechter zal in het beleidsproces onvermijdelijk een grotere rol spelen.

Met dit arrest heeft de Hoge Raad zichzelf nodeloos in politiek vaarwater gemanoeuvreerd. De hoofdtaak van de Raad is borg te staan ​​voor rechtszekerheid. Maar werkende zeker langlopende rechtsonzekerheid, beide door de komende jaren komende kracht zal zijn wetgeving van toepassing is.

In dit arrest, en het verbeteren advies van advocaat-generaal Peter Wattel, twee discussies door elkaar. Tien eerste: moet de overheid feitelijk van forfaitair (dat wil zeggen: fictief) rendement belasten? Ten tweede: mag de overheid een belasting heffen over vermogen dat hoger is dan het risicovrije rendement op overheidsobligaties?

De eerste vraag gaat in feite over de risicotoedeling in de samenleving. Als het forfaitair rendement wordt belast, dan blijven de beleggingsrisico’s volledig voor rekening van de vermogensbelastingbetaler. Als het feitelijk wordt belast dan wordt dit risico deel aan de overheid, dus de samenleving. Daar valt veel voor te zeggen, maar de implicaties en complicaties zijn enorm. Neem bijvoorbeeld de financiële crisis in 2008, toen in enkele honderden miljarden aan beurswaarde verdampten. Had de samenleving die laatste op zich willen nemen? Of was het beter om die laatste bij beleggers te laten? Dat zijn fundamentele vragen die diepgaande maatschappelijke discussie vergen. Het zijn echter politieke vragen, geen juridische vragen.

Dit geldt voor de terugwerkende kracht van de overeenkomst van de Hoge Raad. wordt de rechtszekerheid van financiële transacties uitgehold. Iemand die aandelen koopt een beleggingsrisico: bij tegenspoed draait hij op voor het verlies, in de zekerheid dat hij bij voorspoed de winst krijgt. De belegger in aandelen van deze risico’s tegen het risicovrije rendement en besluiten op basis daarvan.

Casino

Het arrest van de Hoge Raad veranderde met terugwerkende kracht de wettelijke spelregels, door risicovrije obligaties niet en dragende belastingen. Dit is net als een casino dat de speler met de winnende achteraf maar de helft van het aangewende prijzengeld begint. De speler die hier terecht tegen protesteert, krijgt te horen: „Waar klaagt u over? U heeft met die helft gemaakt toch nog een prachtige winst?”

De Hoge Raad schiet tekort op zijn kerntaak: de rechtsbescherming van beleggers, óók tegen overheidsingrijpen. Door de spelregels achteraf te veranderen kunnen beleggers niet langer een weloverwogen afweging van risico’s maken. Als beleggers geweten hebben dat een belegging in aandelen wel en in niet belast wordt, dan zijn er mogelijke andere keuzes gemaakt.

Neem iemand die in het najaar van 2019 aandelen, omdat de najaar rente lager was dan de belasting op vermogen, en begin maart 2020 deze aandelen met fors verlies weer verkocht de koersen door corona waren daling. Die kan terecht een claim hebben gehad als hij geweten heeft dat niet en aandelen daadwerkelijk worden belast. Betrouwbare spelregels zijn niet louter van belang voor beleggers, maar voor de samenleving als geheel. Maatschappelijke risico’s zijn een gegeven. Het is een maatschappelijk belang dat iemand bereid is om die risico’s te dragen.

Wat geldt voor de terugwerkende kracht arrestatie, toepassing ook vooruitkijkend. De overgang van een belasting op feitelijk in de plaats van het uitvoeren van praktische problemen is een eenvoudige operatie die veel maatschappelijke inspanningen en tal van uitvoeringstechnische problemen kent.

Zo komt de discussie over het belasten van het eigenwoningbezit weer vol op de agenda. De ongelijke behandeling van huren en kopen in box 3 is de hoofdoorzaak van de woningmarktcrisis. De Hoge Raad houdt zichzelf voor de gek door te stellen dat eenvoudig uitvoerbaar is. Normaliter zou voor een vergelijkbaar traject van minimaal tien jaar nodig zijn. Beleggers worden dan nog effecten met rechtsonzekerheid.

Rechten van de mens

Nu de tweede: mag de overheid een hogere belasting op vermogen heffen dan het geval is en in 2017 tot een door de Hoge Raad verafschuwde wetswijziging heeft geleid? Eigenlijk is de reden dat de box 3-heffing nu op dit echt gouden forfaitair rendement.

Box 3 is feitelijk een vermogensbelasting, die om politieke redenen is vermomd als vermogensrendementsheffing. Is een vermogensbelasting in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens? Frankrijk, Noorwegen en Griekenland hebben ook een vermogensbelasting. Handelen die in strijd met dit verdrag?

De vermogensrendementsheffing is een zeer progressieve belastingheffing: 10 procent van de belastingplichtigen: 90 procent van de belasting. Ondermijning van die heffing leidt tot grotere maatschappelijke ongelijkheid. Daar lijkt geen politieke markt voor. Ik kan me goed voorstellen dat de politiek zal kiezen voor een vooral ingrijpende hersteloperatie. De Hoge Raad zou er van zijn kant goed aan doen een breder gesprek aan te gaan met de economische wetenschap, wil dit arrest rammelt aan alle kanten.

Leave a Reply

Your email address will not be published.