de eigen wereld van moeder en kind


Gerhard Richter, S. mit Kind (827-3), 1995, olieverf op doek, 52 x 62 cm.Beeld Hamburger Kunsthalle

Sommige ervaringen van vrouwen vind je weinig terug in de kunst. Vooral de meest verwerkte, zoals overeenkomst, overgang, geboorte. komt dat omdat er lang niet natuurlijk kunstenaars waren. Maar omdat ook omdat deze ervaringen niet alleen in kunst maar in het hele leven vrij onzichtbaar blijven. Het is niet vanzelfsprekend die indrukken te delen. Een uitzondering is jong moederschap. Dit onderwerp is in de kunst gekaapt door het christendom: Maria en haar soort Jezus zijn zowel symbool voor een religieuze belofte in de Heer als een menselijk voorbeeld van verbondenheid. Herkenbaar voor iedereen.

En aanvankelijk beeld nog vrij afstand, het gaandeweg werd ver werd, met ruimte voor de overweldigende gevoelens die een nieuwe moeder kan hebben voor het kind dat uit haar lichaam kwam en zelf ging ademen. Rafaël bracht die zachte variant tot grote hoogte in de Renaissance; Jezus werd aaibaar, Maria werd mens, hun band onlosmakelijk. De Hollandse schilders in de 17de eeuw gaven er een seculiere draai aan, maar ook die schilderijen van moeder en kind zijn een allegorie van burgerlijke waarden, eenvoud en Damenzaamheid.

Gerhard Richter, S. mit Kind (827-3), 1995, olieverf op doek, 52 x 62 cm.  Beeld Hamburger Kunsthalle

Gerhard Richter, S. mit Kind (827-3), 1995, olieverf op doek, 52 x 62 cm.Beeld Hamburger Kunsthalle

In Dresden, waar ik dit schilderij op een tentoonstelling zag, werd ik getroffen door dit schilderij van Gerhard Richter, en dan vooral dit detail. Je ziet niet meteen wat het is, het is echt als de hersens van een vrouw die net heeft gebaard, kreukelig als een pasgeborene, en vlekkerig als je kleren na een dag moederen. Je hebt kortom niet direct toegang tot wat je ziet. Er zijn obstakels. Met afstand, ogen toeknijpen, en langer kijken zie je een moeder en een kind dat lijkt te wachten op een boertje na het drinken. Ze klampen zich aan elkaar vast. Zij doet dat uit bescherming van wat net nog tot haar eigen uiterlijk, hij omdat hij er voorlopig nog niet bewust van is los van zijn moeder te bestaan. In de ogen van een baby is hij een deel van haar.

Dat maakt dit een andere moeder-en-kind dan we van de kunst gewend zijn. Het zal vast dat het om het eigen zoontje van de schilder gaat, en zijn vrouw. (Ik weet eigenlijk niet hoeveel vroeger hun eigen vrouw en kind model hebben laten zitten voor Maria en Jezus, dat lijkt me leuk om ooit nog eens uit te zoeken). Dus wie wil, kan hier een ‘commentaar op de kunstgeschiedenis’ in zien. Andere schilderijen die Richter van zijn vrouw gemaakt werden ook gezien als ‘hedendaagse Vermeers’, zoals zijn schilderij Lesende. Klopt allemaal, maar toch is hier ook iets heel anders aan de hand volgens mij: de afstand is het onderwerp.

Rafaël, De kleine Cowper Madonna (detail).  Beeld National Gallery of Art Washington

Rafaël, De kleine Cowper Madonna (detail).Beeld National Gallery of Art Washington

In de manier waarop richtlijn zijn baby en zijn schildert, zit ook die op toegankelijkheid die hij zelf tot hen heeft. Zij zijn nog één, zoals een man niet één is met zijn baby. De band tussen zijn vrouw en baby is iets waar hij niet helemaal bij kan. Daarom: vlekkerig, kreukelig. Dit detail is een poging om dichtbij te komen. En een erkenning datum moeder en kind, ondanks de lichamelijke scheiding, in die eerste tijd toch een heel eigen wereld vormen.

Mary Cassatt, De jonge moeder (Berthe en haar baby) (detail), 1900. Beeld privécollectie.

Mary Cassatt, The Young Mother (Berthe en haar baby) (detail), 1900.Beeld privécollectie.

Gerard Richter, S. mit Kind (827-3)1995, olieverf op doek, 52 x 62 cm, Hamburger Kunsthalle.

Details uit:

Rafaël, De kleine Cowper Madonna (detail), National Gallery of Art Washington.

Maria Cassat, De jonge moeder (Berthe en haar baby) (detail), 1900, privécollectie.

Leave a Reply

Your email address will not be published.