‘De Vaandeldrager’ op tournee zorgt voor Mona Lisa-gevoel in Fries Museum

Eerst langs de metalen danskostuum van Mata Hari en het grote zwaard van Grutte Pier, dan door de themazalen over dijken en vervolgens voorbij de prachtige foto’s van Hans Wilschut over de 11 Friese Steden: richtingaanwijzers in kliklijsten bezoekers van het Fries Museum de snelste route, dwars door de vaste expositie Ferhaal fan Fryslânnaar het schilderij waar veel inderdaad direct naar doorlopen: De Vaandeldrager (1636) van Rembrandt van Rijn.

Als een popster is dit schilderij op tournee. Half december ging de Tweede Kamer akkoord met de aankoop van De Vaandeldrager voor een bedrag van 175 miljoen euro, de Nederlandse Staat 150 miljoen euro geïnteresseerd – de rest van het geld van Vereniging Rembrandt en het Rijksmuseum Fonds. Om de komst van De Vaandeldrager te vieren, maakt het schilderij nu een soort triomftocht langs twaalf Nederlandse musea, in elke provincie één. Een mooi, verbindend gebaar, en een manier om draagvlak te creëren voor deze mega-aankoop (175 miljoen euro is bijna tien keer het totale aankoopbudget van alle Nederlandse musea samen in 2020). Toepasselijk, de vaandeldrager liep in Tachtigjarige Oorlog voor de troepen ook uit, wij – de museumbezoekers – mogen nu achter schilderij het aan marcheren.

Mona Lisa-gevoel

De komst van De Vaandeldrager naar het Fries Museum zorgt voor deze meivakantie voor een soort reuring op zaal die je in musea vaak ziet. Mensen staan ​​te dringen voor het schilderij, maken foto’s, zijn zichtbaar blij het schilderij het zo veel is begonnen in de kranten en op televisie nu eindelijk in het echt. Een bekend schilderij eindelijk in het echt zien, het is een beetje het Mona Lisa-gevoel.

Lees ook dit essay van Bas Heijne van vorig jaar: Bevrijd ons van het Mona Lisa- syndroom

Alle musea aan Vaandeldrager op tournee, zoals de tournee heet, passagiers het schilderij op een eigen manier in de eigen collectie in. In het Fries Museum staan ​​de ‘Friese verbindingen’ van Rembrandt centraal. Tegenover het schilderij hangt een prachtig portret van Rembrandts vrouw Saskia Uylenburgh (1612-1642, geboren in Leeuwarden) geschilderd door Govert Flinck in ongeveer dezelfde tijd als De Vaandeldrager. Verder is er een mooie ets en gravure die de rol van vaandeldragers bij een begrafenisstoet illustreert en een prent van Pieter Louw uit omstreeks 1750 met een reproductie van De Vaandeldrager – al deze werken komen uit de eigen collectie van het Fries Museum.

Die lokale insteek maakt benieuwd naar wat andere musea, zoals bijvoorbeeld museum Kunstlinie Almere later (2 t/m 29 september) gaan doen. volgens Vaandeldragerontour.nlwaar het hele programma te zien is, gaat het in Almere straks om het persoonlijke perspectief op De Vaandeldrager: ‘Doet het schilderij je denken aan iets wat je hebt meegemaakt, gelezen van iemand die je kent?’ Twaalf keer een kleine thema-expositie rond hetzelfde schilderij, dat is een boeiend experiment.

Een meisje met de afbeelding van De Vaandeldrager.
Foto Olaf Kraak/ ANP

Nationaal icoon

Volgens het Rijksmuseum is De Vaandeldrager een van de “de absolute meesterwerken van Rembrandt” en “onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van Nederland” omdat vaandeldragers een rol gespeeld in de Tjarige Oorlog, die definitief tot de geboorte van Nederland. Aan dat ronkende verhaal hebben verschillende kunsthistorische wat nuance toe te voegen: heeft Nederland bijvoorbeeld echt een nieuwe Rembrandt, vroeg Volkskrant-journalist Wieteke van Zeil zich af, kon er bijvoorbeeld niet beter een schilderij van een vrouwelijke kunstenaar aangekocht worden? En waarom is het schilderij „zo marktontregelend duur?vroeg kunsthistoricus Gary Schwartz. „Musea jagen de windhandel in kunst aan”, betoogde schrijver Sjeng Scheijen in NRC. Is het eigenlijk wel een vastgehouden portret, van gezicht we eerder naar een satirische afbeelding, met dat mollige en die naar dronkelap neigende druipsnor, opperde Rembrandt-kenner Eric Jan Sluijterin de Volkskrant. We weten veel van Rembrandt, maar nog lang niet alles.

Over dat soort tekeningen en onzekerheden gaat het kant niet in het kleine zaaltje van het Fries Museum. Het Rijksmuseum wilde met De Vaandeldrager een nieuw nationaal icoon aan de Eregalerij toevoegen – daar lijkt het in geslaagd. En anders maken we het er zelf wel van. In de museumwinkel liggen de magneetjes en notitieboekjes met Vaandeldrager-opdruk klaar.

Op het schilderij op de muur erachter, door de veelbesproken elleboog naar voren, en door het verschil tussen beginnen en minder gedetailleerd geschilderde delen. Het is misschien niet z’n mooiste, maar wel een hele mooie Rembrandt. Het herkenbare gezicht van Rembrandt – het gelaat van De Vaandeldrager baseerde hij op z’n eigen gezicht – kijkt je recht aan. Je staat, inderdaad, oog in oog met een beroemdheid.

De Vaandeldrager op tournee t/m 29 mei in Fries Museum, Leeuwarden. Daarna elf andere musea in Nederland. incl: Vaandeldragerontour.nl

Leave a Reply

Your email address will not be published.