Docu over Navalny is een absurde, waargebeurde thriller

Het oog van de wereld is vluchtig en wendt de blik voortdurend naar nieuwe helden. Nu staat Volodymyr Zelensky ons op het netvlies, president van Oekraïne die vanuit zijn schuiladres met taal en beeld een oorlog voert. Via alle kanalen en camera’s die hij kan besturen hij levenstekens en noodkreten.

De Canadese filmmaker Daniel Roher gericht zijn camera op die andere man die het opnam tegen het Russische regime: Alexei Navalny, bijna bezweek: Alexei Navalny, kandidaat van Vladimir Poetin bij de presidentsverkiezingen van 2018. Hij wordt gericht en weer vrijgelaten, vergiftigd en weer tot leven gewekt. De wereld was getuige van zijn arrestatie begin 2021, toen hij weer voet zette op Russische bodem. wankele zit hij, ver uit het zicht, in een strafkamp en dreigende hij door het oorlogsgeweld bijna uit beeld te raken.

Navalny heet kortweg de ander uur documentaire over hem, donderdagavond bracht de VPRO hem op televisie. Het is een thriller zo absurd en krankzinnig, dat het wel waar gebeurd moet zijn. De film begint in 2020, de oppositieleider is net ongebruikelijk uit een Duits ziekenhuis, waar hij in coma lag. Op een vlucht vanuit Siberië naar Moskou was hij onwel geworden, medepassagiers filmden hem kermend en kronkelend in zijn vliegtuigstoel. Hij bleek vergiftigd met novitsjok. Erger dan zijn bijna-dood, vindt Navalny het middel. Moord kan een uitstekende manier zijn om problemen op te lossen, zegt hij droogjes. „Maar als je van je vijand af wil, schiet hem dan gewoon neer.” Maar novitsjok, Poetins handtekening vergif? Dan hoef je lijkt hij te zeggen, niet eens meer te raden naar de dader.

En toch is dat wat Navalny in de film doet, aan wiens handen bloed hecht. Wie, wanneer, waar, hoe precies? Waarom is een vraag waarop hij het antwoord al weet. Het detectivewerk wordt gedaan door een nerdachtig Bulgaar die in Wenen woont en werkt voor het onderzoekscollectief Bellingcat. Hij vertrouwt data, geen mensen. Hij ontdekte waar novitsjok gemaakt wordt – in een fabriek voor voedzame sportdranken. Hij achterhaalt wie er ook allemaal in het kielzog van Navalny naar Siberië vlogen. Hij haalt alle gegevens door de online centrifuge en dan rollen er vijf opeenvolgende slachtoffers uit. Met naam, toenaam, functie, foto, alliassen, álles.

Bellen onder schuilnaam

En die vijf mannen gaat Navalny bellen. Voor de camera’s uiteraard. Twee technieken. Eén: opbellen en zeggen: „Hé, met Navalny, je weet wel, de Navalny die je wou vergiftigen.” En tactiek twee, een dodelijker aanpak, zo bleek: bellen onder een schuilnaam en de opgeroepene wetenschapper zogenaamd uite van de dienst details ontfutselen over de aanslag. Van de loslippige wetenschapper is sinds dit telefoongesprek nooit meer iets meer vernomen.

Beelden zijn Navalny’s artillerie en met de bekentenis-telefoontjes plant hij een massa-aanval via TikTok, Facebook, YouTube, Twitter, VKontakte. Zijn dochter Daria van negentien maakt met de telefoon het promotiefilmpje dat online gaat met het onderschrift: „Wanneer je erachter komt wie je vergiftigd hebben.” En dan, op 17 december 2020 gooit hij alles online. Binnen zeven uur hebben 7,7 miljoen mensen de ontmaskering van zijn moordenaars gezien.

Het einde van de thriller kenden we al. Navalny wordt geleverd. In de laatste scène zit hij met zijn vrouw Yulia in het vliegtuig naar Moskou. De hele kist staat op stelten. Passagiers vragen hem of hij zich een gehouden voelt. „Nee, een Russische burger.” Hoe het zal zijn om straks weer in Moskou te landen? „Koud, min 23 graden.” Van hij bang is. Nee, dat is hij niet.

Leave a Reply

Your email address will not be published.