Extra groen om Poetin te treffen

Ruim 400 euro per Europese burger. Zo snel mogelijk van de Russische olie en gas af moeten helpen. In totaal 210 miljard euro klinkt als veel geld, maar, zo stelt de Europese Commissie, door nu meer te investeren in energiebesparingen en verduurzaming hoeven we niet elk jaar 100 miljard euro aan president Poetin over te maken.

„We moeten blij zijn dat we dat geld dan in onze eigen zak steken en niet meer in die van Poetin”, zei Eurocommissaris Frans Timmermans toen hem naar de fikse kosten van REPowerEU gevraagd. Doel van het plan is dat de Europese Unie binnen uiterlijk vijf jaar geen klant meer is van Russische gas- en olieproducenten, als afstraffing voor de agressie tegen Oekraïne.

Twee maanden geleden kwam Brussel met de eerste contouren van een importstop van fossiele brandstoffen uit Rusland. Een feit, wordt over een olie-stop nog volop interne ruzie gemaakt en is de afhankelijkheid van gas met een derde teruggelopen, van 40 naar 26 procent. „In maart zien we dat we onafhankelijk kunnen worden, nu laten we zien op welke manier”, zei Timmermans.

1Wat staat er in het nieuwe voorstel?

Europa moet zich op drie manieren aan de Russische afhankelijkheid van met naam aardgas ontworstelen. Voor de korte termijn moet zuiniger werken met energie de inkomsten opbrengsten. „Besparing is de snelste en gevestigde manier om de huidige energiecrisis te lijf te gaan”, zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen in een toelichting.

Minder gemakkelijk en goedkoop is het tweede spoor. Europa moet van veel meer verschillende landen zijn ontstaan. Per schip kan dat bijvoorbeeld via het vloeibare LNG (Qatar, Verenigde Staten) en waarschijnlijk ook voor de korte termijn meer kolen, dat tot extra CO2– uitstoot.

De derde pijler is sneller verduurzamen dan al in de bestaande Brusselse plannen besloten lag. Meer zon en meer wind moeten de huidige extra uitstoot van steenkolen dan goed maken, zei Timmermans. „Ik hoop dat we snel per saldo schoner kunnen worden. Dat gaan we op verzoek van een aantal verdere instructies.”

2Hoe concreet zijn de plannen nu?

Om met de energiebesparing te beginnen: een Europese reclamecampagne moet het gebruik van olie en gas op korte termijn met 5 procent verminderen. Vorige maand al lanceerde klimaatminister Rob Jetten (D66) een initiatief initiatief in Nederland met ‘Zet ook de knop om’.

Ook hoop de Commissie dat landen hun hamburgers financieel bewegende zuiniger van gaan met gas en olie om te gaan. Verlaag bijvoorbeeld de btw op warmtepompen, is een van de suggesties. uiteindelijk moet verbruik in het huidige voorstel tot 13 procent minder verbruik in 2030 leiden. Het doel lag op 9 procent.

Ook bij de voorstellen om het tempo van de verduurzaming te verbeteren zijn concrete doelen gesteld. Vorig jaar werd al bekend dat Brussel de uitstoot in 2030 met 55 procent lager wil hebben. Dat gebeurt vooral door meer gebruik van duurzame energie op dat vlak gaat de ambitie omhoog: over acht jaar moet niet 40 maar 45 procent van de gebruikte duurzame energie worden opgewekt.

Wind en zon spelen de hoofdrol. Op daken van publieke gebouwen moeten, als het aan de Commissie ligt, vanaf 2025 zonnepanelen liggen. Vier jaar later zou deze ook gelden gelden. „Ik weet dat het ambitieus is”, zei Von der Leyen, „maar het is realistisch. We kunnen dat halen.”

Groot probleem bij wind- en zonneparken is het snel verkrijgen van vergunningen. Bij windmolens kan het negen jaar duren voordat het licht op groen gaat, bij zonneprojecten 4,5 jaar. Veel te lang, vindt de Commissie, die de lange vergunningsprocedures door samenwerking en soepele regels te lijf wil gaan. „Dat de termijnen in verschillende landen zo uiteenlopen, geeft wel aan dat nationale regels en reglementen van vergunningen verlenging.”

Lees ookEuropese Commissie vreest voor het rampscenario van een volledige Russische gasstop

Rond het vergroten van de importmogelijkheden kwam de Commissie niet veel verder dan het uitwerken van bestaande plannen. Zo ziet Brussel graag op vrijwillige basis hun inkopen gaan doen Dat moet niet alleen de macht van de koper vergroten, maar moet het ook mogelijk maken dat Oekraïne, Moldavië en andere kwetsbare landen aanhaken en zo meeprofiteren van de afgeleide inkoop.

3Is het een duur plan?

Ja, dat wel. De Europese Commissie schat dat er tot en met 2027 210 miljard euro voor nodig is, en in de drie jaar daarna nog eens 90 miljard. Een investering die bovenop de ruim duizend miljard aan uitgaven komt die al benodigd zijn voor het grote plan uit 2019 om over te schakelen naar een meer duurzame energievoorziening.

Dat is een „gigantisch bedrag”, erkende Frans Timmermans (Klimaat) woensdag tijdens een officiële. Maar volgens hem is het dubbel en dwars waard. Het milieu is erbij, en Poetin wordt er hard door geraakt. De Russische president gebruikte de fossiele inkomsten „voor zijn barbaarse oorlog tegen Oekraïne”.

4Wie gaat dat betalen?

Dat is misschien wel de meest heikele kwestie. Als er veel geld uitgegeven moet worden, kijken EU-landen standaard naar de Commissie.

Een van de manier waarop de Commissie geld wil ophalen, is door het verkopen van ‘strategische reserves’ van Europese emissierechten. Die rechten hebben bedrijven nodig om CO2 uit te mogen stoten. Door die reserves – in feitelijke extra vergunningen die op de plank lagen – op de markt te brengen, zal de uitstoot van broeikasgassen toenemen, sterke milieuorganisaties.

Een deel van het bouwen van Hongarije wordt mogelijk ook aangewend om te helpen bij het omschrijven van raffinaderijen. Zo moeten ook olie kunnen verwerken die niet uit Rusland komt. Dat is pikant: Hongarije lag de afgelopen tijd juist, tot ergernis van veel, dwars bij het instellen van een Europese olieboycot tegen Rusland, omdat zijn eigen industrie zou kunnen. Maar met de juiste financiële compensatie zou het overstag kunnen gaan, suggereerde Boedapest.

Het grootste deel van het geld moet komen uit het coronaherstelfonds, dat de EU eerder heeft opgezet. Daar zit geld in dat nog geen bestemming heeft gevonden. En de Commissie hoop dat als landen ontvangen hulpgeld toch niet nodig hebben, ze kunnen doorschuiven naar landen die het wel goed kunnen gebruiken.

Dat is vragen om gedoe binnen de Europese familie. Vooral om te helpen met het bedenken van ideeen. Ook al gaat het in dit geval om leningen, die uiteindelijk terug moeten betalen aan de Commissie.

5Hoe haalbaar is het plan?

Von der Leyen zich woensdag bewust van de torenhoge ambities. „We hadden al een vergaand plan om over te schakelen op meer duurzamere energie, de Green Deal, maar we gaan nu naar een heel ander niveau.” Tegelijk zei ze „diep overtuigd te zijn dat het ons gaat lukken”.

Maar een belangrijke vraag is of er genoeg druk achter de plannen van de Commissie zit. Een enkel deel van de voorstellen wordt vastgelegd, zoals meer zonnepanelen op daken en het grotere duurzame energie. Voor de rest zijn het vooral aanbevelingen en niet-bindende voorstellen.

Lees ookKabinet komt met nieuwe tussenstap naar gasvrij wonen: cv-ketel maakt plaats voor (flink duurdere) warmtepomp

Een fors deel van de ‘transitie’ zal dus toch uit de eerste moeten komen. En de operatie die nodig is voor bijvoorbeeld de verplichte installatie van zonnepanelen vanaf 2025 is hels. Nu al zijn de materialen en de installaties niet aan te slepen.

6Betekent het plan niet ook een stap terug voor de klimaatambities, omdat een groot deel van het Russische gas vervangen wordt door andere fossiele brandstoffen?

natuurlijke milieuorganisaties in ieder geval wel. De Commissie zet zwaar in op vloeibaar gas (LNG) als tijdelijke vervanging voor Russisch gas. Dit is LNG soms zelfs nog ‘slechter’ dan Russisch gas.

De Commissie stelt wel dat nieuwe infrastructuur voor alternatief gas in de toekomst eenvoudig geschikt te maken is voor het veel schonere waterstof, maar niet iedereen is daarvan zelfs overtuigd. GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout zei maandag tijdens een persbriefing dat het „niet zo gemakkelijk” is als de Commissie geloven doet. Het is technisch een operatie, en prijzig.

Leave a Reply

Your email address will not be published.