Folon, vrije vogel van het Vaticaan

Tussen Michelo, Rafaël en andere kunstschatten van het Vaticaan in Rome steelt de komende maanden één Belg de show: de maatschappijkritische illustrator Jean-Michel Folon. ‘Er is altijd hoepel.’

De Italianen en de Fransen liggen al vijftig jaar aan zijn voeten. Zijn tekeningen sierden covers van Amerikaanse tijdschriften als Esquire en The New Yorker. De regisseurs Woody Allen en Federico Fellini waren vrienden en aanbidders. vestiging is Jean-Michel Folon (1934-2005) geen ronkende naam bij Belgische kunstliefhebbers.

Is het aan het feit dat de Brusselse illustrator aan zijn beginperiode de jaren zestig het imago overhield van een tekenaar die commerciële commerciële opdrachten deed? Illustraties werden sowieso lang niet als een volwaardige kunstvorm gezien. ‘Ik weet niet het richten het ligt’, zegt St. Angelroth, de directeur van het Folon Museum in Terhulpen, hoofdschudden. ‘Laat ons hopen dat zijn aanwezigheid op deze historische plek veel mensen in België schudt en de renaissance van Folon inluidt.’

profiel

Jean Michel Folon (1934-2005) werd geboren in Ukkel. In de tweede helft van de 20ste eeuw werd hij bekend met zijn dromerige, kleurige en poëtische tekeningen. Eerst oogstte hij succes als illustrator voor tijdschriften als Time, Esquire en The New Yorker. Later volgde meer maatschappijkritisch eigen werk over oorlog, de natuur en mensenrechten. De laatste 15 jaar van zijn leven leg hij zich toe op beeldhouwkunst. In 2000 stichtte hij zijn eigen museum in Terhulpen. Hij stierf in 2005 in Monaco.

We staan ​​met Angelroth aan de ingang van de Folon-expo in de vleugel van moderne en hedendaagse kunst van de Vaticaanse Musea. De mensenstroom in de gangen tussen de zalen werkt wat benauwend. Maar de drukte maakt beter duidelijk dat Folon zich geen forum voor zijn renaissance had kunnen inbeelden. Met ongeveer 20.000 bezoekers per dag behorende de Vaticaanse Musea tot de uitgegeven musea van Europa. Een kaart kocht voor Carggio en Titiaan in de beroemde pinacotheek van de machtige fresco’s van Rafaël krijgt er voor dezelfde prijs tachtig werken van de Belg bij.

Wat had men gevonden om tussen al die ronkende namen te staan? ‘Hij zou nogal vereerd zijn’, zegt Angelroth, die ook als curator optrad. ‘Folon was een humanist. Hij heeft de mens centraal in zijn werk geplaatst. Precies daarom vond het Vaticaan hem hier op zijn plaats. De Sixtijnse Kapel beeldt de spirituele reis van de mens uit. De mens vormgeven in de complexe wereld, dat was ook het uitgangspunt bij alles wat Folon akte.’

‘Folón. L’etica della poesia’ is geen klassieke retrospectieve. Behalve illustrator was Folon ook beeldend kunstenaar. De laatste 15 jaar van zijn leven maakte hij zo’n vierhonderd bronzen en stenen beelden, waarvan er veel in de publieke ruimte staan. Bekend is het beeld van het voor hem typische hoekige mannetje met dat op een golfbreker op het strand van Knokke zit en met het getij onder water verdwijnt.

©Antonio Masiello

In Rome zijn maar twee sculpturen te zien. De focus ligt op zijn illustraties, omdat die beter het verhaal vertellen van Folon als geëngageerde kunstenaar die met zijn dromerige composities bleef hopen op een betere wereld.

Het eerste deel van de tentoonstelling legt sterk de nadruk op zijn geëngageerde kant: de boze Folon, zeg maar. Het is kwaadheid die samengaat met zachtheid. Hij illustreerde in zachte pastelkleuren. Het gaf zijn werk iets poëtisch en weemoedigs. In de kamer met twintig illustraties die de Brusselaar in 1988 gemaakt bij de Verklaring van de Rechten van de Mens bedoeld Angelroth het zo: ‘Hij was in verschrikkelijke dingen te tonen en het moeilijk te zeggen met een zachte techniek’.



Folon was in staat verschrikkelijke dingen te tonen en het zeggen met een zachte techniek.

Stephanie Angelroth

Directeur Folon Museum

De serie snijdt de adem af. Je ziet gekooide of opgehangen mensen, maar Folon tekent ze met gezonde toets. Hij heeft ook onverwachte elementen teweeggebracht. Voor dat surrealisme is hij meermaals verbonden met René Magritte. Vogels keren vaak terug, als symbool van de vrijheid, zoals op de illustratie met mensen die aan een koord bungelen. Angelroth: ‘Folon zei altijd: ‘Als ik geen kunstenaar is geworden, was ik graag een vogel geweest.’ Hij was illegaal op het feit dat vogels altijd kunnen wegvliegen.’

Eenzaam achterblijven

In 1955 verplaatst Folon van Brussel naar Parijs en vanaf de jaren zestig illustraties voor Amerikaanse tijdschriften regelmatig in New York zijn. Zo eigendom een ​​haat-liefderelatie met steden. Plekken als New York en Parijs wakkerden zijn verdachte aan en voedden zijn kosmopolitisme, maar ze confronteerden hem ook met het verstikkende karakter van het stadsleven.

Al vroeg in de jaren zestig gemaakt Folon over tekeningen die het museum in Terhulpen enkele jaren geleden terugvond in de erfenis van zijn tweede. Op de selectie die in Rome te zien is, staan ​​amper mensen afgebeeld tussen almaar hoger wordende flatgebouwen. De staan ​​symbool voor ontgoocheling en het verlies van de mensheid gebouwen. De illustraties lezen als striemende kritiek op onze hang naar groei. Het grootste slachtoffer zijn wijzelf, vond Folon. Omdat we eenzaam achterblijven’, zegt Angelroth.



Folon was ook een milieuactivist. Daarom verkoos hij in 2000 het groene decor van het Solvaypark in Terhulpen als locatie voor zijn museum boven aanbiedingen van Italiaanse en Franse steden.

Folon was ook een milieuactivist. Daarom verkoos hij in 2000 het groene decor van het Solvaypark in Terhulpen als locatie voor zijn museum boven aanbiedingen van Italiaanse en Franse steden. In de jaren zeventig sloot hij zich aan bij de milieubeweging en maakte hij illustraties voor Greenpeace over het lijden van de planeet. In de erfenis van zijn tweede vrouw zat een titelloze aquarel over het lot van vier bomen, die in planken worden gehakt en op een decor van vier planken worden geschilderd. Op een andere aquarel wijzen een woud van dreigende uitsteeksels een blauw mannetje aan als schuldige van het vernietigen van de aarde.

Nog indrukwekkend, door hun expliciete karakter, zijn de 14 aquarellen en tekeningen in de oorlogskamer, voor de gelegenheid in vlammend rood geschilderd. Folon is genadeloos ironisch over het kwaad van de mens tegen de mensheid. Een elektrische stoel wacht op een slachtoffer. Amerikaanse en Russische soldaten voeren kleine bommen aan een aquarium vol raketten. Een chef-kok eet met verschrikt gezicht en bloeddoorlopen ogen een bord met raketten leeg. Geweld en oorlogsgruwel en zacht in elkaar overgaande kleuren. Het is moeilijk om niet aan Oekraïne te denken.

©Antonio Masiello

Het tweede deel van de expo destructieve kant van de mens met het humanistische optimisme van Folon. Hij bleef koppig geloven in de mensheid en de kracht van kunst. Aquarellen van dromerige tonen dat aan. De eerste kamer is de sterkste. Ze leest als een beste van zijn poëtische wereld. Je ziet bomen en straten, vogels, wolkenkrabbers en pleinen. En daar meestal, in het klein: de mens, mijmerend over een andere wereld.

‘Hoewel kunst een illusie van de waarheid bevat, roept ze ook weerstand op’, zegt Angelroth. ‘Bijgevolg is er ook altijd hoepel. Door licht te brengen, ons de hand te reiken en ons door een onbekend landschap te leiden, heeft Folon ons die hoepel gegeven. Bescheiden maard.’

L’etica della poesia‘ loopt tot 27 augustus in de Vaticaanse Musea.

Leave a Reply

Your email address will not be published.