Rekenkamer bezorgd over snelle uitgaven

Arno Visser stond woensdag met een „ongemakkelijk gevoel” in de Tweede Kamer. Voor het derde jaar op rij moet de president van de Algemene Rekenkamer constateren dat de boekhouding van de overheid niet op orde is. En heeft het nieuwe kabinet grote plannen om nog veel meer geld uit te geven. „Dan stapelen het risico’s zich op”, uitspraken de Rekenkamer in het jaarlijkse onderzoek naar het financieel beheer van de rijksoverheid.

Lees ook: Rekenkamer voor derde jaar op rijk bezorgd over financieel beheer overheidsuitgaven

Op deze ‘Verantwoordingsdag’ spreekt Visser nog strengere woorden dan vorig jaar. Toen was er al van alles niet op bestelling. Dit jaar zijn er nog meer onvolkomenheden. Een „zorgwekkend hoog percentage” van de financiële verplichtingen, die ministeries in 2021 zijn aangegaan, is volgens de Rekenkamer niet ‘rechtmatig’. wordt bedoeld dat bedragen niet goed zijn verantwoord van dat procedures, zoals het vooraf informeren van de tweede kamer, niet van onvoldoende zijn uitgevoerd. “Decennialang was een hoge rechtmatigheid een verworvenheid en voor het derde jaar op rij is dat nu anders”, aldus Visser tegen de Kamer.

Telkens krijgt de Rekenkamer van het kabinet te horen: het zijn moeilijke tijden. De aankoop van aandelen KLM-Air France in 2019? Uitzonderlijk. De coronacrisis? Uitzonderlijk. Door de pandemie moest de overheid onder druk in korte tijd veel meer geld uitgeven. In 2021 33 miljard euro extra volgens de Rekenkamer. Ook 2022 macht in financieel opzicht kan worden door de oorlog in Oekraïne maakt de overheid extra hoge kosten voor militaire hulp, de opvang van grote militaire machten, de door de aanval van grote oorlogsstromen. En in de energietransitie en het oplossen van de woningnood.

Budgetrecht Kamer uitgehold

Al die situaties leiden er ook toe dat ‘van de Kamer wordt uitgehold, met de Rekenkamer. Formele moet de Tweede Kamer worden geïnformeerd over nieuwe uitgaven, maar zich beroepend op slagen het kabinet deze stap regelmatig over. Vorig jaar maakte de Rekenkamer hier al een punt van. Toen zei premier Mark Rutte (VVD) dat dit met een extra postzegel op te lossen was. Visser melding van woensdag „een hele merkwaardige opmerking”. Minister Sigrid Kaag (Financiën, D66) slaat, volgens hem, gelukkig een iets andere toon aan.

Als extra miljarden voor het onderwijs verkeerd worden uitgegeven dan is dat meer dan een boekhoudkundig probleem, maar straks een taalachterstand

Volgens de Rekenkamer wordt er iets te vaak ‘uitzonderlijk’ genoemd en kennen veel problemen een lange voorgeschiedenis, van ver vóór corona. Op ministeries is juist op het gedeeltelijk financieel beheer bezuinigd de afgelopen tien jaar. Fors zelfs, zegt Visser. De onvolkomenheden bij de ministeries van Volksgezondheid en Defensie komen over het beheer van financiën en van materieel. Dat mag duidelijk zijn, zei Visser, „dat ze cruciaal zijn gebleken in moeilijke tijden. Specifieke kennis en kunde ontbreekt op momenten dat het erom spant”.

Hoe kan het kabinet nieuwe problemen voorkomen? „Er moeten veel meer mensen bij in al die verschillende beheersfuncties”, zei Visser. Regels verplicht. „De overheid is inderdaad complex, maar vooral ook complex gemáákt.” En kan dus ook weer eenvoudiger. En ministers moeten een „realistisch tijdspad” voor hun plannen gericht. Al was het alleen al omdat het moeilijk zal zijn om mensen te vinden die hun plannen kunnen uitvoeren nu de arbeidsmarkt zo krap is.

Burgers direct geraakt

De crisis rond het financieel beheerde burgers direct. Als extra miljarden voor het onderwijs verkeerd worden uitgegeven dan is dat meer dan een boekhoudkundig probleem, maar straks een taalachterstand. Visser gaf woensdag ook het voorbeeld van de Toeslagenaffaire. De tweede kamer en het kabinet zijn weliswaar snel eens over herstelbetalingen voor gedupeerde, maar om het tempo te maken, maar om een ​​wettelijke grondslag te laten worden gelaten. Dat klinkt sympathiek, maar burgers, zegt Visser, moeten indien nodig wel hun recht kunnen halen – en daar heb je echt een wet voor nodig. „Het moge waar zijn dat een grootste van de Kamer akkoord is, maar dat is niet hetzelfde als voldoen aan de voorwaarden van de democratische rechtsstaat.”

Lees ook dit opiniestuk: Meer geld naar defensie: scepsis blijft op zijn plaats

Bij de totstandkoming van de regeling, en ook die voor de gedupeerden van aardbevingsschade in Groningen, is ook niet genoeg bekeken naar de uitvoerbaarheid, veroorzaakt er nu, paradoxaal genoeg juist door de wens om alles sneller te laten gaan, vertraging is ontstaan. Visser hamerde woensdag op het belang van meer politieke aandacht voor de uitvoering, zoals eerder een commissie van de Tweede Kamer ook al constateerde. Door het komen tussen beleid en balie. Kunnen de uitvoeringsdiensten van de overheid de nieuwe plannen wel aan? Wordt er niet te veel beloofd? Zijn hamburgers echt geholpen? Stel vragen over kabinet en Kamer zich veel vaker moeten stellen volgens de Rekenkamer.

Tekortkomingen

De Rekenkamer heeft al sinds 2019 structurele tekortkomingen bij het vastgoedbeheer door Defensie. Het beschikbare budget voor het onderhoud in geen verhouding tot de hoeveelheid kazernes, kantoren en munitiedepots. En gaat de kwaliteit van de gebouwen rap achteruit.

De Rekenkamer is ook kritisch over wat de “grijze voorraden” worden genoemd, de patronen die buiten het zicht van de administratie worden bewaard in kazernes. De militairen houden die na oefeningen achter voor het geval er bij een volgende oefening gebrek aan munitie is. „Dit brengt een veiligheidsrisico met zich mee”, zegt de Rekenkamer, onder meer munitie ongemerkt gestolen kan worden. Het inleveren van munitie is ook mogelijk: in het verleden konden militairen op gebruikte patronen anoniem in een container gooien. Nu moeten ze voor het retourneren van munitie formulieren invullen. Dat gebeurt nauwelijks. Liever laten ze ongebruikte munitie op het oefenterrein liggen of onttrekken die aan het zicht door de patronen ‘in de grond te trappen’.

Te veel wensen

In een ideale wereld is er één begrotingsmoment per jaar, maar in het afgelopen jaar begonnenn ministers een groot aantal aanvullende begrotingen in: 63 in totaal. Volksgezondheid spande de kroon, met veertien suppletoire begrotingen. Volgens de Rekenkamer heeft dat document opgesteld dat het parlement om de 3 à 4 weken een ander ontwerp heeft voortgebracht. „Dat heeft het begrotingsproces (…) onoverzichtelijk gemaakt.” Dat moet vanaf nu anders. Minister Sigrid Kaag (D66, Financiën) wil weer terug naar een „ordentelijk begrotingsproces”, zei ze woensdag. Met „één besluitvormingsmoment” alle belangen tegen elkaar worden afgewogen. Maar, zei ze, dat is best lastig. Soms is de „politieke en maatschappelijke druk zo hoog” dat wachten niet lukt. Zoals in maart toen vóór het reguliere begrotingsoverleg in het voorjaar het kabinet met een miljardenplan kwam om de koopkracht te stutten.

Slepende dossiers

De Rekenkamer stelt dat bij slepende kwesties weer sprake van „tempoverlies”. Paradoxaal genoeg is dat “het gevolg van de drang snel te handelen”. Onder druk besloten het kabinet eind 2020 Toeslagenslachtoffers ruimhartiger te bereiken. De uitkering van 30.000 euro aan gedane vertragingen zelfs voor een versnelling, “daarna ontstaan ​​forse vertragingen” omdat de organisatie die de hersteloperatie gepland niet berekend is op tijdige beoordeling van tienduizenden aanvragen. Volgens de Rekenkamer is onvoldoende naar uitvoerbaarheid. soortgelijks gebeuren in Groningen: om hersteloperaties te iets er nieuw beleid, ondanks waarschuwingen van de Rekenkamer dat juist beleidswijzigingen voor vertragingen zorgen. Vorig jaar gaat over de Rekenkamer het proportioneel dat van elke euro schadevergoeding 56 eurocent op aan uitvoeringskosten. In 2021 is dat nog erger: 74 eurocent.

Ernstige gevallen

Als er problemen zijn bij een departement groot of vergelijkbaar zijn kan de Rekenkamer verkregen worden dat er sprake is van een ‘ernstige onvolkomenheid’. Vorig jaar kreeg Volksgezondheid en Defensie dat predicaat opgeplakt. Dit jaar wéér. Bij VWS zijn veel afwijkingen terug te voeren op de coronacrisis. Maar, financieel beheer de Rekenkamer, het was ook vóór de coronacrisis niet op bestelling. Door corona zijn de problemen acuut geworden. De Rekenkamer ziet wel aanvaarding: de minister van VWS heeft nu wel goed zicht op de problemen. Er werd ontwikkeld in nieuwe medewerkers voor het financieel beheer. Volgens de regels was uitgekeerd. Op de valreep dat toch.

Onrechtmatigheden

Formeel zijn ministers verplicht om het geld volgens de regels te innen, verantwoordelijk en verantwoorden. In de praktijk is dat moeilijk en daarom wordt een ‘tolerantiegrens’ van 1 procent. Dat van de totale begroting hooguit 3 à 4 euro ‘verkeerd’ mag worden uitgegeven. Die grens werd in 2021 „fors overschreden”, concludeert de Algemene Rekenkamer. Bij het uitgegeven staat geld gaat het nog om een ​​kleine overschrijding: van 1,01 procent van de uitgaven (3,3 miljard euro) de rechtmatigheid van betrouwbaarheid niet vast. Bij de verplichtingen gaat het om 15,5 miljard euro, oftewel 4,83 procent. In 2019 was dat nog 1,08 procent. Het gaat dan om fouten, bijvoorbeeld omdat het parlement niet vooraf is bedacht van de regels voor inkoop niet zijn nageleefd. Van onzekerheden; dan kan de rechtheid van een uitgave niet worden gebruikt.

Leave a Reply

Your email address will not be published.