Speurtocht naar vergeten Groenlose kunstschilders mondt uit in boek





cultuur


Peter Rutgers brengt Johan en Jan Waamelink tot leven

Door Mark Ebbers

EIBERGENLO – Twee Groenlose huis- en decoratieschilders bleken ook meer dan verdienstelijke kunstschilders te zijn, maar hun werk leek verdwenen in de tijd. Peter Rutgers (79) uit Eibergen vond dat ze meer erkenning verdienden. Hij gebruikt zich in de geschiedenis van Johan Waamelink (1896-1983) en Jan Waamelink (1925-2013), speurde hun werken op sprak met mensen die de schilders gekend hebben en verzamelde wat hij opgenomen ‘ondersteunend bewijs’. Het mondde uit in een boek dat nu in de afrondende fase zit.


Johannes Bernardus (Johan) Waamelink. Foto: eigen collectie

De Waamelinks kwamen voor Rutgers dichterbij via zijn vrouw Inge Wielens. Haar moeder was Truus Waamelink, een jongere zus van Jan en de jongste dochter van Johan. Op een feest ter ere van de zestigste verjaardag van Inge, eind vorig jaar, kwam het idee op voor een boek over de oom en de grootvader van zijn vrouw.
Het was het begin van maandenlang onderzoek voor Peter: “Wat is er nog bekend en welke schilderijen zijn nog in de familie, bij neven en nichten van Inge? Welke andere mensen hebben de schilders nog gekend en zijn mogelijk in het bezit van schilderijen van weten waar werken zijn? Heel wat telefoontjes en bezoeken volgden.”

Opa Johan bleek een vinnige man te zijn geweest, recalcitrant en duidelijk

Die maanden van speuren en praten leverden hem tientallen werken van Johan en Jan, en kreeg een idee van wat mensen voor het waren en hoe hun levens verliepen. Met naam binnen zijn schoonfamilie kwamen fotoalbums en materiaal, die met de andere opgehaalde herinneringen tot leven kwamen te brengen. “Opa Johan bleek een vinnige man te zijn geweest, recalcitrant en uitgestrekt. Daar werd niet omheen besproken: op het bidprentje van hem kwamen ook minder mooie kanten aan bod.”
Marianne Mulder-Waamelink uit Groenlo is de dochter van Jan en de nicht van Inge. Zij ontvangent dat voortvarende, dat voortvloeit uit haar opa misschien wel kwam uit zijn verlangen om liever helemaal kunstschilder. Liever dan het erbij doen naast het huis- en decoratieschilder zijn.

42 werken gevonden
Johan Waamelink had vanaf 1924 een schildersbedrijf aan de Beltrumsestraat in Groenlo, sinds 1933 op de plek waar nu de Albert Heijn is gevestigd. In 1920 was Johan groot afkomstig uit Keijenborg in dienst verbonden als schildersknecht bij het Groenlose schildersbedrijf Wicherink, van de vader van de huidige Groenlose schilder Bert Wicherink.
Via vragen op sociale media kwam Peter nog meer zaken te weten over de schilderende vader en zoon. Via de Facebookpagina Ij bunt ‘n echten Grolsen als… Marga Geerdink, dochter van de oude Groenlose smid Jan Geerdink, hem te vertellen dat de Waamelinks ook overeenkomsten als betaling. Op die manier is mogelijk ook een schilderij van Johan bij Gunnewijk – tegenover de voormalige schildersbedrijf van Waamelink – terechtgekomen.
Zo breidde het net zich de afgelopen maanden verder uit. Niet alleen in Groenlo, maar ook in Keijenborg, Hengelo Gelderland en Zelhem kwamen schilderijen boven water, en ook buiten de Achterhoek door heel Nederland, in Zevenaar, Ommen, Alkmaar en Breda. Van Johan terecht twee schilderijen in het buitenland te zijn: één in België en één in Duitsland. De (voorlopige) eindstand is 27 werken van Johan en 15 van Jan, originele overeenkomsten maar ook enkele glas-in-loodramen, allemaal in particulier bezit. Bij de schilderijen valt het op dat zij zowel op hout als op doek schilderden.


De Olde Kaste in Keijenborg. Johan Waamelink. Foto: eigen collectie

Johan was de betere kunstschilder
Door zijn onderzoek en het schrijven van zijn boek heeft Peter Rutgers vader en zoon Waamelink beter leren kennen en zich een mening gevormd over hun persoonlijkheden en hun schilderskwaliteiten. “Jan, de oom van mijn vrouw, heb ik nog wel persoonlijk gekend, maar hij had het nooit over zijn schilderijen; haar opa Johan heb ik niet meegemaakt. Door gesprekken en interviews, vooral binnen de familie van mijn vrouw, ben ik natuurlijk meer te weten, maar je moet oppassen dat je niet gaat psycholog.”
Hij ziet goed duidelijk verschillen tussen vader Johan en Jan, in hun persoonlijkheden en waar in hun schilderwerk: “Johan was de jongste in het gezin hij opgroeide, Jan was de oudste, hij eerder eerder verantwoordelijkheid, was rustiger. Als schilder schat ik zijn vader hoger in, hij schilderde prachtige landschappen en boerderijen in Groenlo en omgeving.” Johan en Jan waren eigenlijk niet de enige kunstschilders, ook van hen zijn enkele werken in het boek gekomen.

Verdwenen situaties komen weer tot leven

De Waamelinks horen bij de cultuurgeschiedenis
Wat is volgens Peter de betekenis van zijn aanstaande boek? “Het is de eerste inventarisatie van de schilderijen van de twee. Ik weet niet of ik ze allemaal heb kunnen oplossen, maar wel veel. Ze waren eigenlijk allemaal titelloos, ik geef er zelf in mijn boek titels aan. Daarnaast vind ik het dat er ook in Groenlo dus huis- en decoratieschilders waren die ook kunstschilders mooi bleken. Ik en hoop dat mijn boek kan bijdragen aan de cultuurhistorische geschiedschrijving van Groenlo, naast denk bijvoorbeeld de foto’s op de site Scherp in Beeld, de informatie via de Oudheid Vereniging Groenlo, de Stadsboerderij en het Stadsmuseum. De schilderijen van beide Waamelinks laten ook historisch Groenlo en omgeving zien. Verdwenen situaties weer ‘tot leven’, daarbij niet alleen in Groenlo, ze schilderden ook andere Achterhoekse plekken.”
In het boek, dat zich in de afrondingde fase bevindt, staan ​​alle aangetroffen werken van Johan en Jan Waamelink afgedrukt, naast vele andere afbeeldingen. Rutgers wil de Waamelinks toevoegen aan een kort lijstje: “Begin twintigste eeuw kwam het meer voor dat huisschilders ook kunst schilderden. Zo kende Beltrum zijn Jan te Loeke, Zelhem zijn Frans Storm, Bredevoort zijn Gerard Wensink en Eibergen zijn Herman Abbink. Over deze schilders is al eerder geschreven en hun werk is tentoongesteld. Met mijn onderzoek en boek wordt duidelijk dat Groenlo zich in dat overzicht van plaatsen met vergeten huis annex kunstschilders kan voegen.”


Zicht op Groenlo. Johan Waamelink. Foto: eigen collectie

Bibliografie
Als onderwijskundige en bestuurskundige was Rutgers altijd al geïnteresseerd in antropologie en geschiedenis, in oriëntatie op het verleden. Vooral in sociale geschiedenis, in mensen. Dat bevat tot verschillende boeken: in 2013 de biografie van de Eibergse burgemeester Frans Cappetti, in 2018 een boekje over dominee-dichter Willem Sluiter en in 2021 het jubileumboek van de folkloristische dansgroep De Plaggenmeijers uit Rekken. En nu komen daar dus de Groenlose schilders Waamelink bij.


Zicht op kerk, molen en woonhuis. Jan Waamelink. Foto: eigen collectie

Oproep
Wie over misschien zelfs werk heeft van Johan van Jan Wadelink, wordt van harte uitgenodigd zich te melden bij Peter Ruggers: e-mailadres eprutgers@gmail.com of telefoon45-286991. resultaten levert het nog relevant materiaal op voor het te verschijnen boek.

Leave a Reply

Your email address will not be published.